Kurucumuz ve Onursal Başkanlarımız

KURUCUMUZ VE ONURSAL BAŞKANLARIMIZ

Kurucumuz ve Onursal Başkanımız
Makbule Ölçen

28 Aralık 1927 yılında Tokat’ın Niksar ilçesinde doğdu. Babası Ömer Lütfi Zarakol, Niksar’ın ilk müderris din görevlisidir. Ömer Bey aydın bir kişiliğe sahip olup kısa sürede Cumhuriyeti benimsemiştir. Bu aydın kişiliğinin etkisiyle Makbule Ölçen, Niksar’ın okuyan ilk kız çocuğu olmuştur. İlkokulu Niksar’da, ortaokulu Tokat’ta okumuştur. Ortaokulu bitirdikten sonra İkinci Dünya Savaşı nedeniyle erkek öğretmenlerin askere alınması sebebiyle Makbule Ölçen yardımcı öğretmen olarak göreve alınmıştır. Bir yıllık görevin ardından İzmir’deki abisinin yanında lise eğitimini tamamlamış, daha sonra tekrar Niksar’da bir yıl daha yardımcı öğretmen olarak çalışmıştır. Ancak evlendikten sonra eşinin işi gereği Eskişehir’e taşınmış, bu sebeple görevini bırakmak zorunda kalmıştır.

14 Kasım 1946’da Ali Nejat Ölçen ile evlendi. Evliliklerinin ilk sekiz yılında Eskişehir’de yaşadılar. 1948’de ilk oğulları Dumrul, 1951’de ise ikinci oğulları Demir Down Sendromlu olarak dünyaya geldi.

1961 yılında eşi Ali Nejat Ölçen, Birleşmiş Milletler bursuyla Almanya Kiel Üniversitesi’ne gitmeye hak kazanınca Makbule Ölçen de altı ay sonra eşinin yanına yerleşti. Burada, Demir Ölçen’i özel eğitime ihtiyaç duyan çocukların gittiği bir okula gönderdi. Bu süreçte söz konusu okulu yakından tanıma, özel eğitim sistemini ayrıntılı bir şekilde görme, izleme ve özümseme fırsatını buldu. Demir Ölçen’in bir yıl boyunca devam ettiği bu okul, Makbule Ölçen’in Türkiye’ye döndüğünde ne yapacağına ve edindiği bilgi ile deneyimleri nasıl toplumsallaştıracağına dair düşüncelerini şekillendirdi. Bizim çocuklarımızın da bu eğitimlere ve imkânlara ihtiyacı vardı. Neden bizim çocuklarımız bu imkânlardan eksik kalıyordu?

1968 yılında, 1965 yılında kurulmuş olmasına rağmen beş yıl geçmesine rağmen eğitim faaliyetlerine başlayamayan “Geri Zekâlı Çocukları Koruma Derneği”ne üye oldu. Ancak bu ismi hiç sevmemişti ve aileleri tedirgin ettiğini anlamıştı. Bu nedenle, iki yıl sonra derneğin adının “Öğretilebilir Çocukları Koruma Derneği” olarak değiştirilmesini sağladı. 1970 yılında Ankara Sağlık Sokak’taki bir binanın bir odasında özel gereksinimli dört çocuğun eğitimini üstlendi. Amacını gerçekleştirmek için ilk adımı atmıştı. Aynı yılın Aralık ayında eğitim verdiği çocuk sayısı yediye, iki ay sonra da 24’e yükseldi.

O yıllarda zekâ düzeyi 25–50 arasında olan “zihinsel engellilerin” eğitim almasından ziyade bakım verilmesi gereken kişiler olduğu düşünülüyordu. Makbule Ölçen ise ilk kez zekâ düzeyi 50’nin altında olan özel gereksinimli çocukların da eğitilebilir olduğunu kanıtlama yolunda hızla ilerliyordu. Bu alanda teorik bilgi edinmek için Hacettepe Üniversitesi’nde Prof. Dr. Hüsnü Arıcı ve Dr. Shirley Epir’in çocuk psikolojisi derslerine girmeye başladı. İki yılı aşkın süre boyunca edindiği teorik bilgilerin çoğunun kendi uygulama sonuçlarıyla örtüştüğünü gördü. Bunun dışında aradaki uyumu kendisi sağlamaya çalışıyordu.

Özel gereksinimli çocukların yalnızca eğitimleri ile ilgilenmenin yeterli olmadığını düşünen Makbule Ölçen daha sonra “Uyanış” adlı bir dergi yayınlamaya başladı. Dergi sayesinde zihinsel engellilik alanında kendi sınırlarını aşarak akademik çevrelerle de iletişim kuruldu. Birçok uzmanın görüşleri bu dergide yayımlandı. Daha sonraki yıllarda öğretim üyelerinin pek çoğu derneğin eğitim merkezindeki çalışmalardan yararlanma olanağı buldu. Bunun yanında özel gereksinimli bireylerin eğitsel ve hukuksal sorunlarının tartışılmasına öncülük eden paneller dizisi düzenledi. Bu sırada öğretilebilir çocukların sayısı her geçen gün artıyordu. Artış nedeniyle dernek önce Bahçelievler’de daha geniş bir binaya taşındı. Ardından 1975’te Etlik semtinde bahçeli harap bir bina satın alınıp kısa sürede onarıldı ve faaliyetler burada devam etti.

Artık derneğin kendine ait bir binası vardı ve öğretilebilir çocukların sayısı 150’nin üzerine çıkmıştı. Ancak zekâ düzeyi 50’nin altında olan özel gereksinimli çocukların kendilerine yeterli olabilmesi, aileye ve çevreye yük olmaktan kurtulabilmesi için verilen eğitim yeterli miydi? Daha başka neler yapılabilirdi? Bunun yanında ailelerin “Biz ölürsek çocuğumuz ortada mı kalacak?” soruları vardı. Bu soruların cevabını ararken Makbule Ölçen bir vakıf kurma fikrine yöneldi. Ona göre, 18 yaş sonrası özel gereksinimli yetişkinlerin dernekteki eğitimleri sonrasında vakıftaki iş-eğitim atölyelerinde üretken olabilmeleri mümkündü. Bu düşüncesine destek olan eşi ve yakın çalışma arkadaşlarıyla bir araya gelerek 1982 yılında “Zihinsel Yetersiz Çocukları Yetiştirme ve Koruma Vakfı”nı kurdu. Bu arada 1969’dan 1990’a kadar geçen süreçte eşi Ali Nejat Ölçen, dernek ve vakıfta yapılan eğitimleri kameraya alıyor, daha sonra bu kayıtları eğitim gören çocuklara izlettirerek onların kendilerini tanımalarını sağlıyordu. Bu uygulama artık eğitimin bir parçası haline gelmişti.

Bir gün Katerina Überhorst adında genç bir Alman kadın Makbule Ölçen ile tanışarak Etlik’teki eğitim merkezinde çalışmak istediğini söyledi. Katerina’nın gelişi, Alman Büyükelçiliği’nin vakıftan haberdar olmasını sağladı. Daha sonra Alman Büyükelçiliği tarafından Gölbaşı’nda Vakfın Rehabilitasyon Merkezi yapıldı. 1990 yılında ise vakıf tamamen Gölbaşı kampüsüne taşınarak eğitimlerine burada devam etti.

Vakfımız, 1990 yılından beri Gölbaşı yerleşkesinde hizmet vermektedir.

“Zihinsel yetersizlik” kavramını eğitim dünyasına kazandıran, zihinsel yetersiz çocukların eğitim hakkı için çıktığı bu yolda başarıyla ilerleyen, güçlü ve önder bir kadın olan Makbule Ölçen’i 2015 yılında ebediyete uğurladık. Ruhu şad olsun.

---

Onursal Başkanımız Ülay Karakoç

Ülay Karakoç, 1938 yılında Bolu’da doğmuş; ilk ve orta öğrenimini Bolu’da, lise öğrenimini ise Edirne İlk Öğretmen Okulu’nda tamamlamıştır. Karakoç, Bolu, İstanbul, Diyarbakır ve Ankara’da öğretmenlik görevinde bulunmuştur.

Karakoç, 1980–2000 yılları arasında ZİÇEV’de Genel Başkan Yardımcılığı görevini yürütmüş; 2000–2025 yılları arasında ise ZİÇEV Genel Başkanı olarak görev yapmıştır.

Özel çocukların sosyalleşmesi, toplumla kaynaşması, kendi kendine yetebilen bireyler haline gelmeleri ve toplumda kabul görmeleri adına pek çok çalışma ZİÇEV bünyesinde Ülay Karakoç başkanlığında yapılmıştır.

ZİÇEV’de özel gereksinimli bireylerin hem bireysel hem grup çalışmalarıyla eğitimleri gerçekleştirilirken ülkemizde örnek olacak çalışmalar yapılmıştır. Özel gereksinimli bireyler ZİÇEV’de eğitim alırken sanatsal, sosyal ve sportif birçok etkinliğin içinde yer almış ve bağımsız yaşam becerilerini geliştirmişlerdir.

Karakoç, 25 yıl boyunca yönetim kurulundaki değerli çalışma arkadaşları ile birlikte ülkemizde bakanlıklar düzeyinde engelli bireylerin toplumdaki yeri ve önemi ile ilgili birçok çalışmaya katkı sunmuş ve engellilikle ilgili kanunların şekillendirilmesine yön vermiştir. Erken yaş eğitiminin ilk defa ZİÇEV’de bir merkez kurularak başlatılması, büyük spor organizasyonlarının gerçekleştirilmesi, fotoğrafçılık konusunda eğitim gören çocuklarımızın büyük sergiler açması, birçok ilde özel çocuklarımızın tiyatro gösterileri yapması yine Karakoç’un başkanlığı döneminde başarılmıştır.

Manisa’da yatılı bakım merkezinin açılması ve Ankara’da büyük bir yerleşke şeklinde planlanan yatılı merkezin tamamlanma aşamasına gelmesi yine Ülay Karakoç’un başkanlığındaki dönemde gerçekleştirilmiştir.